Đào sâu · 3 phút đọc
Sau khi cắt lá lách, người bệnh dễ chết vì vi khuẩn có vỏ bọc mà vaccine có thể ngăn
Lá lách lọc máu và tiêu diệt vi khuẩn có vỏ polysaccharide như phế cầu, não mô cầu và Haemophilus influenzae. Mất lá lách nên nguy cơ nhiễm khuẩn huyết tối cấp do các vi khuẩn này tăng vọt, nên cần tiêm vaccine.
Lá lách là cơ quan nhỏ nằm ở vùng bụng trên bên trái, đảm nhận vai trò lọc máu và loại bỏ các vi khuẩn có vỏ polysaccharide. Vỏ polysaccharide giúp vi khuẩn chống lại sự thực bào, nên khi không có lá lách, các vi khuẩn này có thể nhân lên nhanh trong máu và gây nhiễm khuẩn huyết tối cấp. [1][2]
Vì sao mất lá lách lại nguy hiểm?
Lá lách chứa nhiều tế bào miễn dịch và mô lympho, hoạt động như một màng lọc máu hiệu quả. Khi lá lách bị cắt bỏ hoặc mất chức năng, khả năng thanh thải vi khuẩn có vỏ bọc suy giảm rõ rệt, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người có bệnh nền. [1][2]
Ba nhóm vi khuẩn được nhắc đến nhiều nhất trong bối cảnh này là Streptococcus pneumoniae (phế cầu), Neisseria meningitidis (não mô cầu) và Haemophilus influenzae type b. Chúng đều có vỏ polysaccharide và có thể gây bệnh nhanh chóng, đôi khi chỉ trong vài giờ. [1][3]
Nhiễm khuẩn huyết tối cấp
Nhiễm khuẩn huyết tối cấp (overwhelming post-splenectomy infection) là biến chứng nặng, có thể diễn tiến thành sốc nhiễm khuẩn và tử vong. Nguy cơ cao nhất ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi và trong những năm đầu sau khi cắt lá lách, nhưng vẫn tồn tại suốt đời. [2][4]
Các biện pháp phòng ngừa
- Tiêm vaccine phế cầu, não mô cầu và Haemophilus influenzae type b theo hướng dẫn. [1][3]
- Tiêm vaccine cúm hằng năm vì cúm có thể dẫn đến bội nhiễm vi khuẩn. [3]
- Dùng kháng sinh dự phòng trong một số trường hợp do bác sĩ chỉ định. [2][4]
- Đeo thẻ hoặc vòng cảnh báo y tế để nhân viên y tế biết tình trạng không có lá lách. [4]
- Đi khám ngay khi có sốt hoặc dấu hiệu nhiễm trùng, không tự điều trị tại nhà. [2]
Lịch sử và hiểu biết hiện nay
- Thế kỷ 20
Cắt lá lách trở thành phẫu thuật phổ biến trong chấn thương và một số bệnh huyết học.
- 1952
Ca tử vong do nhiễm khuẩn huyết tối cấp sau cắt lá lách được ghi nhận, đặt nền móng cho nhận thức về nguy cơ.
- Thập niên 1970–1980
Vaccine phế cầu polysaccharide và vaccine Hib lần lượt được đưa vào sử dụng rộng rãi.
- Hiện nay
Hướng dẫn khuyến cáo tiêm vaccine trước hoặc ngay sau khi cắt lá lách, cùng giáo dục bệnh nhân về dấu hiệu nhiễm trùng.
Nhờ vaccine và kháng sinh dự phòng, nguy cơ nhiễm khuẩn huyết tối cấp đã giảm đáng kể so với trước đây, nhưng không biến mất hoàn toàn. Người đã cắt lá lách cần được theo dõi y tế lâu dài và chủ động tiêm nhắc lại theo khuyến cáo. [1][3][4]
