Hệ tiền đình gây ra say tàu xe vũ trụ vì nó hiểu sai trạng thái rơi tự do là ngã

Trong quỹ đạo Trái Đất, phi hành gia thực chất đang rơi tự do liên tục quanh hành tinh. Nhưng hệ tiền đình — bộ phận giữ thăng bằng nằm trong tai trong — lại được tiến hóa để hoạt động trong trọng lực, nên nó diễn giải trạng thái đó là cơ thể đang ngã hoặc tăng tốc. Sự lệch pha giữa những gì tai trong cảm nhận và thực tế chuyển động gây ra hội chứng say tàu xe vũ trụ. ^[1][2]

Hệ tiền đình hoạt động thế nào

Tai trong chứa các ống bán khuyên đảm nhiệm cảm nhận chuyển động quay, và các cơ quan otolith (utricle và saccule) cảm nhận gia tốc thẳng và hướng của trọng lực. Khi ở trạng thái rơi tự do, các otolith không còn bị kéo theo một hướng 'xuống' ổn định, nên tín hiệu gửi lên não trở nên mơ hồ. ^[1][3]

Cùng lúc, mắt vẫn thấy các vật thể cố định trong khoang tàu như đang đứng yên, trong khi cơ thể lại cảm nhận sự trôi nổi. Não nhận được hai luồng thông tin xung đột — một hiện tượng được gọi là xung đột giác quan — và phản ứng bằng buồn nôn, chóng mặt, đổ mồ hôi và mất phương hướng. ^[2][3]

Vì sao triệu chứng thường giảm sau vài ngày

Phần lớn phi hành gia thích nghi trong khoảng hai đến ba ngày đầu trên quỹ đạo. Não dần học cách diễn giải lại các tín hiệu tiền đình thiếu trọng lực, một quá trình gọi là thích nghi thần kinh. Khi trở về Trái Đất, quá trình này phải đảo ngược, nên nhiều người lại bị chóng mặt và khó đứng vững trong thời gian ngắn. ^[1][4]

• Các triệu chứng phổ biến gồm buồn nôn, chóng mặt, đau đầu và mất phương hướng. ^[2][4]
• NASA đã nghiên cứu và huấn luyện phi hành gia để giảm thiểu các triệu chứng này trước và trong chuyến bay. ^[4]
• Hội chứng cũng là một rào cản cần giải quyết cho các sứ mệnh dài ngày tới Mặt Trăng và Sao Hỏa. ^[1][4]

Điều này quan trọng với các sứ mệnh tương lai

Khi các chuyến bay kéo dài hơn và có nhiều thành viên phi hành đoàn hơn, việc dự đoán ai sẽ bị ảnh hưởng nặng và cách giảm triệu chứng trở nên quan trọng hơn. Hiểu rõ cơ chế xung đột giác quan giúp các nhà nghiên cứu phát triển biện pháp can thiệp, từ bài tập thích nghi đến thiết kế khoang tàu hỗ trợ định hướng thị giác. ^[1][4]