Ở không gian, uống nước ngọt có ga là một canh bạc với dạ dày

Trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), mọi thứ đều ở trạng thái vi trọng lực (microgravity) — cảm giác rơi tự do liên tục quanh quỹ đạo Trái Đất. Trong môi trường đó, chất lỏng và khí không tách lớp theo trọng lượng như ở mặt đất, nên hành vi của chúng trong cơ thể cũng khác hẳn. ^[1][2]

Trên mặt đất, khí CO₂ trong nước ngọt có ga nhẹ hơn dịch dạ dày nên nổi lên thành bọt và được đẩy ra ngoài qua đường ợ. Ở vi trọng lực, hiện tượng nổi – chìm này gần như biến mất: bọt khí không tách lên trên mà phân tán lẫn trong dịch dạ dày, tạo thành một hỗn hợp bọt – lỏng khó thoát ra. ^[1][2]

Hệ quả là cảm giác đầy hơi, tức bụng và khó chịu kéo dài, vì cơ thể không có cách nào nhanh chóng tống lượng khí đó ra ngoài. Đó là lý do các phi hành gia thường chủ động tránh đồ uống có ga trong suốt nhiệm vụ. ^[1]

Vì sao bọt không 'nổi lên' được

• Ở 1g (trên mặt đất), khí nhẹ hơn dịch nên tách thành bọt và nổi lên trên, rồi thoát qua đường ợ. ^[1][2]
• Ở vi trọng lực, bọt khí không có 'hướng lên' rõ ràng, nên ở lại trong lòng chất lỏng dạ dày. ^[1][2]
• Kết quả là hỗn hợp bọt – dịch gây đầy hơi; cảm giác khó tiêu và buồn nôn có thể xuất hiện. ^[1]

Phi hành gia xử lý thế nào

Trong các chuyến bay dài, thực đơn và đồ uống được thiết kế để hạn chế tối đa khí dư trong đường tiêu hóa. Nước ngọt có ga gần như bị loại khỏi danh mục tiêu chuẩn, thay vào đó là nước lọc, nước trái cây hoặc đồ uống dạng bột pha. ^[1]

Một điểm thú vị khác: trọng lực cũng ảnh hưởng đến cách hệ tiêu hóa hoạt động. Vi trọng lực gây dịch chuyển chất lỏng trong cơ thể lên phần trên, có thể khiến phi hành gia cảm thấy nghẹt mũi và thay đổi cảm giác thèm ăn — thêm một lý do để tránh các đồ uống gây đầy hơi. ^[2]

Không chỉ là chuyện khó chịu

Trong môi trường kín của trạm, việc kiểm soát khí trong dạ dày không chỉ là vấn đề thoải mái cá nhân. Cảm giác buồn nôn và đầy hơi có thể ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc, đặc biệt trong các giai đoạn thích nghi ban đầu với vi trọng lực. ^[2]

Do đó, các cơ quan vũ trụ như NASA thường đưa ra hướng dẫn chế độ ăn uống cụ thể cho phi hành gia, bao gồm hạn chế thực phẩm sinh nhiều khí. Đây là một ví dụ nhỏ nhưng điển hình cho thấy sinh lý con người được thiết kế cho môi trường có trọng lực, và việc thích nghi với không gian đòi hỏi điều chỉnh cả những thói quen tưởng chừng vô hại nhất. ^[1][2]