Mặt Trăng từng quay nhanh hơn và bị khóa thủy triều khiến nửa xa Trái Đất đông đặc trước

Mặt Trăng không phải lúc nào cũng chỉ quay một nửa về phía Trái Đất như ngày nay. Sau khi hình thành, nó quay nhanh hơn nhiều, nên cả hai nửa bề mặt lần lượt được nhìn thấy từ Trái Đất. ^[1]

Lực thủy triều của Trái Đất dần hãm chuyển động quay này, cho đến khi Mặt Trăng rơi vào trạng thái khóa thủy triều: chu kỳ tự quay bằng chu kỳ quỹ đạo, và một nửa bị "ghim" vĩnh viễn hướng về Trái Đất. ^[2][3]

Vì sao nửa xa lại đông đặc trước?

Trước khi khóa, cả hai nửa đều được sưởi ấm và nguội đi luân phiên. Sau khi khóa, nửa luôn hướng về Trái Đất nhận thêm nhiệt từ chính Trái Đất — vốn còn rất nóng thuở sơ khai — nên giữ trạng thái nóng chảy lâu hơn. ^[2][4]

Trong khi đó, nửa xa Trái Đất không được sưởi ấm theo cách đó, nguội nhanh hơn và lớp vỏ đông đặc sớm hơn. Kết quả là lớp vỏ ở nửa xa dày hơn, và các nguyên tố dễ bay hơi có xu hướng tích tụ ở nửa gần. ^[2][4]

Dấu vết còn lại đến nay

• Hai nửa Mặt Trăng khác biệt rõ: nửa gần có nhiều đồng bằng bazan tối (maria), nửa xa gần như không có và sáng hơn. ^[4]
• Lớp vỏ nửa xa dày hơn, phù hợp với việc đông đặc sớm hơn. ^[2][4]
• Sự bất đối xứng này được giải thích một phần bởi nhiệt từ Trái Đất thời sơ khai. ^[2][4]

1. Sau khi hình thành

   Mặt Trăng quay nhanh, hai nửa lần lượt hướng về Trái Đất.

2. Trong hàng trăm triệu năm

   Lực thủy triều của Trái Đất hãm dần chuyển động quay.

3. Khi khóa thủy triều

   Một nửa cố định hướng về Trái Đất, nửa xa đông đặc sớm hơn.

4. Về sau

   Bazan phun trào tập trung ở nửa gần, tạo các maria tối.

Vì vậy, sự khác biệt giữa hai nửa Mặt Trăng không chỉ là chuyện bề mặt, mà là kết quả của một quá trình nhiệt — tiến hóa kéo dài hàng tỷ năm gắn với khóa thủy triều. ^[1][4]