Mặt Trăng đang gỉ sét dần vì oxy thoát ra từ Trái Đất

Nghe có vẻ lạ, nhưng bề mặt Mặt Trăng — nơi không có không khí và không có nước lỏng — lại đang dần hình thành một loại "gỉ sét". Bằng chứng đến từ dữ liệu của tàu quỹ đạo Chandrayaan-1 của Ấn Độ, khi các nhà khoa học phát hiện dấu hiệu hematit (Fe₂O₃) ở vĩ độ cao phía Bắc Mặt Trăng. ^[1][2]

Hematit là khoáng chất sắt bị oxy hóa — đúng dạng "gỉ" quen thuộc trên Trái Đất. Điều đáng chú ý là trên Mặt Trăng gần như không có oxy tự do, nên câu hỏi đặt ra là oxy ấy từ đâu tới. ^[1][2]

Ba mảnh ghép tạo nên phản ứng

• Tầng thượng quyển Trái Đất: lớp ngoài cùng của khí quyển, nơi oxy có thể thoát ra ngoài không gian theo từ trường Trái Đất. ^[1][2]
• Gió Mặt Trời: dòng hạt mang điện từ Mặt Trời có thể cuốn theo oxy này và đẩy về phía Mặt Trăng khi Mặt Trăng nằm trong đuôi từ quyển Trái Đất. ^[1][2]
• Sắt trong đất đá Mặt Trăng: sắt có sẵn trong regolith (lớp đất đá vụn) phản ứng với oxy để tạo hematit. ^[1][2]

Vì sao hematit lại tập trung ở một phía?

Phần lớn hematit được tìm thấy ở bán cầu Bắc của Mặt Trăng, đặc biệt ở những vùng được che chắn khỏi gió Mặt Trời trực tiếp. Khi Mặt Trăng đi qua đuôi từ quyển Trái Đất, nó được bảo vệ khỏi dòng hạt Mặt Trời, tạo điều kiện cho oxy từ Trái Đất tiếp cận bề mặt. ^[1][2]

Không phải chuyện mới, nhưng vẫn còn tranh luận

1. 2008–2009

   Tàu Chandrayaan-1 của Ấn Độ thu thập dữ liệu quang phổ khoáng vật trên bề mặt Mặt Trăng.

2. 2020

   Nhóm nghiên cứu công bố phát hiện hematit và liên hệ với oxy thoát từ Trái Đất, gây chú ý trong giới khoa học.

3. Sau đó

   Các nghiên cứu tiếp tục kiểm tra vai trò của gió Mặt Trời, từ quyển Trái Đất và nước trong việc hình thành hematit.

Cần lưu ý: "gỉ sét" ở đây diễn ra cực chậm và ở quy mô vi mô, không phải Mặt Trăng đang bị ăn mòn thành màu đỏ như một chiếc xe cũ. Đây là một quá trình hóa học thú vị cho thấy Trái Đất và Mặt Trăng vẫn đang tương tác với nhau theo những cách tinh tế. ^[1][2]