Bach mã hóa tên mình thành nốt nhạc B–A–C–H trong nhiều tác phẩm

Trong hệ ký hiệu âm nhạc Đức, các chữ cái A đến H được dùng để chỉ tên nốt: A = La, B = Si giáng, C = Đô, D = Rê, E = Mi, F = Pha, G = Son, còn H = Si tự nhiên. Vì vậy bốn chữ cái trong họ của Johann Sebastian Bach — B, A, C, H — ghép lại thành một mô-típ bốn nốt: Si giáng – La – Đô – Si tự nhiên. ^[1][2]

Bach không phải người đầu tiên nghĩ đến việc chơi chữ bằng nốt nhạc, nhưng ông là nhà soạn nhạc nổi tiếng nhất đã biến chính tên mình thành chất liệu sáng tác. Mô-típ B–A–C–H xuất hiện trong nhiều tác phẩm của ông, đặc biệt ở giai đoạn cuối đời. ^[1][3]

Mô-típ xuất hiện ở đâu?

• Bản fugue cuối cùng trong tập Nghệ thuật Fugue (Die Kunst der Fuge), BWV 1080, xây dựng chủ đề từ mô-típ B–A–C–H. ^[3]
• Trong bản Variations on 'Vom Himmel hoch' (BWV 769), mô-típ được lồng vào phần kết. ^[3]
• Trong Musical Offering (BWV 1079) và một số cantata, mô-típ cũng xuất hiện như một chủ đề hoặc nét đối âm. ^[1][3]
• Một số nguồn còn ghi nhận mô-típ trong các tác phẩm organ và bản fugue BWV 898 (đôi khi bị nghi ngờ). ^[3]

Vì sao lại là bốn nốt ấy?

Điểm thú vị là mô-típ B–A–C–H không phải một chủ đề dễ hát: quãng nhảy từ Si giáng xuống La là nửa cung, rồi La lên Đô là quãng ba thứ, rồi Đô xuống Si tự nhiên là nửa cung. Chính những bước nhỏ và quãng nghịch này khiến nó trở thành chất liệu lý tưởng để phát triển fugue, biến tấu và đối âm phức tạp. ^[2]

“Bach là nhà soạn nhạc vĩ đại, nhưng ông cũng là một nghệ sĩ của trò chơi chữ — và tên ông là một trong những chủ đề yêu thích của chính ông.”

— Nhận định phổ biến trong giới nghiên cứu âm nhạc

Từ sau Bach đến nay

1. Thế kỷ 18

   Bach đưa mô-típ B–A–C–H vào các tác phẩm cuối đời như Nghệ thuật Fugue.

2. Thế kỷ 19

   Các nhà soạn nhạc lãng mạn như Schumann và Liszt bắt đầu dùng mô-típ như một cách tưởng nhớ Bach.

3. Thế kỷ 20

   Mô-típ trở thành biểu tượng, xuất hiện trong tác phẩm của Schoenberg, Shostakovich và nhiều nhà soạn nhạc khác.

Ngày nay, B–A–C–H được xem như một trong những ví dụ nổi tiếng nhất của âm nhạc tự sự — khi chính cái tên trở thành giai điệu. Nó cũng cho thấy hệ ký hiệu Đức, vốn khác hệ Latinh ở chỗ dùng H cho Si tự nhiên, đã tạo điều kiện cho một trò chơi chữ độc đáo trong lịch sử âm nhạc phương Tây. ^[1][2]