Wombat đi vệ sinh ra phân hình khối lập phương 🧊

Phân của wombat là một trong những điều kỳ lạ nhất trong tự nhiên: chúng có dạng khối lập phương gần như hoàn hảo, với sáu mặt phẳng và các cạnh tương đối sắc. Đây là hiện tượng chỉ được ghi nhận ở loài thú có túi sống ở Úc này, và nó không phải do chế độ ăn hay thói quen sinh hoạt gây ra, mà do cấu tạo đặc biệt của đường tiêu hóa. ^[1][2]

Vì sao phân lại thành hình khối?

Wombat tiêu hóa thức ăn rất chậm — quá trình này có thể kéo dài nhiều ngày. Trong thời gian đó, ruột non hấp thụ nước và chất dinh dưỡng, còn phần chất thải dần trở nên khô và rắn hơn khi đi xuống ruột già. ^[1][3]

Điểm mấu chốt là thành ruột của wombat không co giãn đồng đều dọc theo chiều dài. Những đoạn ruột có độ đàn hồi khác nhau, một số vùng cứng hơn và một số vùng mềm hơn. Khi nhu động ruột đẩy khối chất thải đi qua các vùng này, nó bị nén và tạo hình theo các mặt phẳng, cuối cùng thành khối lập phương với các góc cạnh khá đều. ^[1][3]

Lợi ích của hình dạng vuông vức

• Khối lập phương không lăn đi xa, nên wombat có thể đặt chúng ở những vị trí mong muốn. ^[1][2]
• Wombat dùng phân để đánh dấu lãnh thổ, thường chất thành đống trên đá hoặc gốc cây — hình dạng vuông giúp chúng xếp chồng và giữ nguyên vị trí. ^[1][2]
• Phân khô, rắn và ít mùi hơn so với nhiều loài ăn cỏ khác, phù hợp với việc đánh dấu mùi lâu dài. ^[2][4]

Phát hiện và nghiên cứu

1. Trước năm 2018

   Hiện tượng phân vuông của wombat được biết đến rộng rãi trong các tài liệu tự nhiên và quan sát thực địa, nhưng chưa có giải thích cơ học rõ ràng.

2. 2018

   Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Soft Matter phân tích mô ruột wombat và đề xuất cơ chế co giãn không đồng đều tạo ra hình khối lập phương.

3. Sau 2018

   Cơ chế này tiếp tục được thảo luận trong giới nghiên cứu sinh học và vật lý mềm như một ví dụ về cách hình dạng sinh học được tạo ra bởi cơ học mô.

“Wombat là loài duy nhất được biết đến tạo ra phân hình khối lập phương.”

— Patricia Yang, nhà nghiên cứu về cơ học sinh học, Đại học Georgia Tech

Điều gì vẫn còn bí ẩn?

Các nhà khoa học vẫn đang tìm hiểu chính xác cách các lớp cơ và mô liên kết phối hợp để tạo ra các góc cạnh sắc nét như vậy. Việc hiểu rõ cơ chế này có thể truyền cảm hứng cho các ứng dụng trong sản xuất vật liệu và thiết bị tạo hình mềm. ^[1][3]