Kỷ lục marathon được đo bằng... bánh xe đạp 🚲

Một kỷ lục marathon thế giới không được đo bằng GPS hay bằng vệ tinh, mà bằng một chiếc bánh xe đạp gắn đồng hồ đếm vòng quay. Lý do rất đơn giản: không ai chạy đúng giữa tim đường, nên đường đua phải được đo theo tuyến ngắn nhất mà vận động viên có thể đi một cách hợp lệ. ^[1]

Vì sao phải cộng thêm mét cho mỗi km?

Người chạy luôn có xu hướng cắt góc ở các khúc cua thay vì bo theo lòng đường, nên nếu đo theo tim đường thì quãng đường thực tế họ chạy sẽ ngắn hơn con số công bố. Để bù lại, Liên đoàn Điền kinh thế giới (World Athletics) quy định tuyến đo chuẩn – gọi là Đường chạy tối ưu (SPR) – được cộng thêm sai số 1 mét cho mỗi km, tức khoảng 0,1%. ^[1][2]

Nhờ quy tắc này, cự ly 42,195 km trên thực tế được đo thành khoảng 42,237 km. Một kỷ lục chỉ được công nhận khi đường đua đã được đo và chứng nhận theo đúng quy trình đó. ^[1][2]

Chiếc bánh xe đạp "làm luật"

Dụng cụ đo chuẩn là một bánh xe đạp có gắn đồng hồ đếm vòng quay (Jones counter), cho phép ghi lại từng vòng bánh xe lăn trên đường. Người đo đạc phải hiệu chuẩn bánh xe bằng cách lăn nó trên một đoạn thẳng đã biết trước độ dài, thường là vài lần, rồi lấy giá trị trung bình để giảm sai số. ^[3]

Tuyến SPR được vạch theo mép trong của làn chạy, cách vật cản hoặc lề đường một khoảng an toàn, và được đo dọc theo toàn bộ chiều dài đường đua. Sau khi đo, hồ sơ đo đạc phải được một giám định viên được công nhận ký duyệt, kèm bản đồ và mô tả tuyến đường. ^[1][3]

Từ bánh xe đến con số 42,195 km

1. 1896

   Marathon hiện đại xuất hiện ở Thế vận hội Athens với cự ly khoảng 40 km, chưa cố định.

2. 1908

   Thế vận hội London chạy từ Windsor đến sân vận động, tạo nên cự ly khoảng 42,195 km.

3. 1921

   Liên đoàn Điền kinh nghiệp dư quốc tế (tiền thân của World Athletics) chuẩn hóa marathon ở 42,195 km.

4. Những thập niên sau

   Quy trình đo bằng bánh xe đạp hiệu chuẩn và tuyến SPR trở thành tiêu chuẩn để công nhận kỷ lục.

Vì sao kỷ lục khó bị "ăn gian" bằng đường chạy?

• Đường đua phải được đo trước cuộc thi và có chứng nhận của giám định viên được công nhận. ^[1]
• Tuyến SPR buộc vận động viên phải chạy ít nhất bằng cự ly chuẩn, không thể hưởng lợi từ việc cắt góc. ^[1][2]
• Bánh xe đo phải được hiệu chuẩn nhiều lần trên đoạn thẳng đã biết để giảm sai số. ^[3]

Ngày nay, dù đồng hồ GPS và công nghệ định vị rất phổ biến, chúng chỉ mang tính tham khảo cho người chạy. Kỷ lục chính thức vẫn dựa trên phép đo thủ công bằng bánh xe đạp – một tiêu chuẩn đã tồn tại gần một thế kỷ. ^[1][3]