Đền Parthenon từng được sơn màu xanh lam, đỏ và vàng rực rỡ

Ý niệm về những ngôi đền Hy Lạp trắng toát là một ảo tưởng của thời hiện đại. Các nghiên cứu về sắc tố cổ đại cho thấy người Hy Lạp cổ đã sơn công trình kiến trúc và tượng đài bằng nhiều màu sắc rực rỡ, và Parthenon trên Acropolis của Athens không phải ngoại lệ. ^[1][2]

Bằng chứng về sắc tố trên Parthenon

Từ thế kỷ 19, các nhà khảo cổ đã ghi nhận dấu vết màu còn sót lại trên các mảng đá cẩm thạch của Parthenon. Đến cuối thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21, các nhà nghiên cứu dùng kính hiển vi điện tử và phương pháp quang phổ để xác định chính xác loại khoáng vật tạo màu, trong đó nổi bật là "xanh lam Ai Cập" – một sắc tố nhân tạo có nguồn gốc từ Ai Cập cổ đại, được làm từ canxi đồng silicat. ^[1][3]

Ngôi đền thực sự trông như thế nào?

• Các mảng đá vôi và cẩm thạch được phủ lớp sơn nền rồi tô màu, tạo chiều sâu và độ tương phản cho các chi tiết chạm khắc. ^[1][2]
• Các sắc tố phổ biến gồm xanh lam Ai Cập, đỏ son (chì đỏ), vàng thư hoàng và đen than. ^[1][3]
• Ngay cả các bức tượng trong đền, như tượng Athena Parthenos bằng vàng và ngà voi, cũng được trang trí rực rỡ. ^[4]
• Ánh sáng Địa Trung Hải chiếu vào các mảng màu khiến ngôi đền nổi bật giữa nền trời, chứ không hề trắng như hình dung hiện đại. ^[2]

Tại sao chúng lại trắng ngày nay?

Qua hàng thế kỷ phơi nắng mưa, sắc tố hữu cơ và khoáng vật dần bị rửa trôi, oxy hóa hoặc bong tróc khỏi bề mặt đá cẩm thạch. Chỉ những mảng được che chắn kỹ hoặc nằm sâu trong khe đá mới giữ được dấu vết màu, đó là lý do giới nghiên cứu phải mất nhiều thập kỷ mới khẳng định được điều này. ^[1][2]

Di sản của một quan niệm sai lầm

Khi các kiến trúc sư thời Phục hưng và tân cổ điển phương Tây nhìn thấy tàn tích Parthenon đã bạc màu, họ mặc định rằng người Hy Lạp cổ chuộng sự tinh khiết của đá trắng. Quan niệm đó định hình toàn bộ mỹ học tân cổ điển, từ Quốc hội Mỹ đến Bảo tàng Anh. Ngày nay, các bảo tàng như Bảo tàng Acropolis ở Athens trưng bày bản phục dựng màu sắc để giúp công chúng hình dung đúng hơn về diện mạo gốc của công trình. ^[2][4]

Điều này thay đổi cách ta hiểu về nghệ thuật Hy Lạp

Parthenon nhiều màu sắc cho thấy nghệ thuật Hy Lạp cổ không hề tối giản hay đơn sắc. Màu sắc mang ý nghĩa biểu tượng, tôn giáo và chính trị, đồng thời giúp các chi tiết chạm nổi nổi bật dưới nắng gắt. Nghiên cứu hiện đại về "polychromy" (nghệ thuật đa sắc) đang viết lại lịch sử nghệ thuật phương Tây, và Parthenon là ví dụ nổi tiếng nhất của quá trình này. ^[1][2]

“The marble was covered in colour, and the colour is what gave the sculpture and architecture its meaning.”

— Nhận định phổ biến trong giới nghiên cứu polychromy cổ đại