Cây bạch đàn tự chế xăng, nên có ngày chính nó bốc hỏa 🔥

Bạch đàn (chi Eucalyptus) là một trong những nhóm cây có hàm lượng tinh dầu cao nhất trong thế giới thực vật. Tinh dầu này tập trung chủ yếu ở lá, chứa các hợp chất như eucalyptol (1,8-cineole) — những phân tử nhỏ, dễ bay hơi ở nhiệt độ thường và càng thoát ra mạnh khi trời nắng nóng. ^[1][2]

Vì vậy, đám lá bạch đàn khô có thể tạo ra một "đám mây" hơi dễ cháy quanh tán cây. Khi gặp tia lửa hoặc tàn than, hơi này bắt cháy rất nhanh, đôi khi tạo ra hiện tượng lửa lan theo luồng khí nóng phía trên ngọn cây — dân chữa cháy thường gọi là "vụ nổ tán" (crown fire). ^[2][3]

Vì sao bạch đàn đặc biệt dễ bắt lửa?

• Lá chứa 1–3% tinh dầu tính theo khối lượng khô ở nhiều loài, cao hơn hẳn phần lớn cây rừng khác. ^[1]
• Tinh dầu bay hơi tạo hỗn hợp hơi–không khí có thể cháy ở nồng độ tương đối thấp. ^[2]
• Vỏ cây bong thành dải, lá rụng chứa dầu, tạo lớp vật liệu cháy mịn dưới gốc. ^[3]
• Nhiều loài bạch đàn tái sinh mạnh sau cháy nhờ chồi ngầm (lignotuber), nên chúng vẫn chiếm ưu thế ở vùng cháy thường xuyên. ^[4]

Không phải chuyện "tự chế xăng" theo nghĩa đen

Bạch đàn không tự sản xuất nhiên liệu lỏng như xăng. Điều xảy ra là hơi tinh dầu tích tụ trong không khí nóng quanh tán cây, làm ngọn lửa lan nhanh hơn và dữ dội hơn so với rừng cây ít dầu. Đây là một phần lý do các đám cháy rừng bạch đàn ở Australia thường khó kiểm soát. ^[2][3][4]

Tuy nhiên, tinh dầu chỉ là một yếu tố. Độ ẩm, tốc độ gió, địa hình và lượng vật liệu cháy khô dưới tán mới quyết định đám cháy lớn đến đâu. Một cây bạch đàn khỏe, còn tươi, khó bốc cháy hơn nhiều so với đám lá khô rụng dưới nắng hạn kéo dài. ^[3][4]

Vài mốc đáng chú ý

1. Thế kỷ 19

   Bạch đàn được trồng rộng khắp vùng Địa Trung Hải và California, làm thay đổi chế độ cháy ở những nơi này.

2. 2009

   Cháy rừng Black Saturday ở Victoria (Australia) cho thấy mức độ lan nhanh của lửa tán trong rừng bạch đàn.

3. 2019–2020

   Mùa cháy rừng "Black Summer" ở Australia thiêu rụi hàng triệu hecta rừng bạch đàn.

Nói ngắn gọn: bạch đàn không "tự chế xăng", nhưng lá của nó đúng là một kho tinh dầu dễ bay hơi — và trong điều kiện nắng nóng, khô hạn, kho đó biến thành chất xúc tác cho lửa. ^[1][2][3]